Eğer bu akşam ölmem gerekseydi şimdiye kadar hiç bilmediğim, oysa bu akşam içimi kötü yapan korkunç bir duyguyla ölürdüm. Pek çok insana yardım etmiş olduğum ve hâlâ da yardım ettiğim — fakat kimsenin bana yardım etmediği duygusuyla… Kendimle gurur duymuyorum.
syf•384—
Bakkhalar*. Pentheus** şöyle diyecek: “Sizin ölçüsüzlüğünüzü istemiyorum. Ben kendi ölçüsüzlüğümden ölmek istiyorum.”
* Antik mitolojide Dionysos/Bakkhos törenlerine katılan kadınlara verilen ad.
9.
Tekrar tekrar baş gösteriyor: İçimdeki anarşi, kramp. Mide bulantısı ve ümitsizlik. İnsanın kalbinde bulduğu soğuk işte budur. İnsan güler, bunu küçümser, ama o gülmenin bile içine sinmiştir ve küçümsemeyi beslemektedir.
syf•352—
10.
…İnsan yeterince cesur olursa, bütün ideallerin ve kurumların ve ayrıca Tapla'ya yerleştirilmiş olanların bile büyük bir kısmının, insanın ümitsizce arayışından, kendi gerçek durumunu gizleme çabasından kaynaklandığını görmek çocuk oyuncağıdır. Ailenin yüceltilmesi, çalışmanın övülmesi, şöhret bağımlılığı, din, felsefe, sanat, sigara içmek, sarhoş olmak gibi şeyler sadece insanlardaki yalnızlık duygusuna, çaresizliğe ve adaletsizlğe karşı değerleri açıkça küçümsenen ve bir araç (moyen) olarak kabul edilen aksiyonlar değil, aynı zamanda vatandaşlara sunulan aşırı yüklenmiş değerler ve güvencelerdir de. İşte buradan, rahat yaşama duygusuyla baştan çıkarılmadan, kaynaklanır insanların köleliği.
Nasıl koşullandırılmış bir yer burası! Kitapların üzerine eğilmiş yüzlerce surat, pervaneler vızıldıyor, düşüncenin eşiğinde zamanı dövüyor. Bu bir kâbus. Güneş falan yok. Sadece süregelen bir devinim var. Kendimi rahat bırakırsam, içime dönüp düşünürsem eğer, aklımı kaçırırım.
Nasıl bir koşullama merkezi burası! Yüzlerce yüz, kitapların üstüne eğilmiş, vantilatörler vınlıyor, düşüncenin kıyısı boyunca tempo tutuyorlar. Bir karabasan bu. Güneş yok. Sürekli bir devinim var yalnızca. Duracak, içimi düşünecek olsam çıldırırım.
Daima hareket halinde ve mutlu olmak ile içime dönerek pasif ve hüzünlü olmak arasında bir tercih yapabilirim. Ya da bu ikisi arasında sekerek aklımı yitirebilirim.